BIỆN PHÁP CHỐNG ĂN MÒN CLORUA CỐT THÉP TRONG BÊ TÔNG

1. Đặt vấn đề

Trong môi trường biển Việt Nam, do đặc thù điều kiện khí hậu nóng ẩm chứa hàm lượng ion Cl cao nên kết cấu bê tông cốt thép (BTCT) thường bị ăn mòn và phá hủy nhanh, đặc biệt nghiêm trọng là vùng nước lên xuống, vùng khí quyển biển và ven biển. Kết quả khảo sát thực tế cho thấy các công trình BTCT sau một thời gian sử dụng đều có dấu hiệu gỉ cốt thép ở mức độ khác nhau không đảm bảo tuổi thọ công trình [1, 2].

Vì vậy cần thiết phải làm rõ thực trạng và tìm các giải pháp bảo vệ chống ăn mòn clorua cho kết cấu BTCT phù hợp điều kiện đặc thù Việt Nam.

2. Thực trạng ăn mòn clorua cốt thép trong bê tông trong môi trường biển Việt Nam

Các số liệu khảo sát cho thấy một đặc điểm chung về ăn mòn clorua kết cấu BTCT ở vùng biển nước ta thường chỉ xảy ra ở vùng nước thủy triều lên xuống và sóng đánh, khí quyển trên biển và vùng khí quyển ven biển. Mức độ ăn mòn nhanh và mạnh nhất là vùng sóng táp cách mặt nước biển khoảng 0,8  1,5 m.

Có thể khái quát hóa thực trạng ăn mòn BTCT trong vùng biển Việt Nam như sau:

Ăn mòn BTCT là hiện tượng phổ biến và là nguyên nhân chủ yếu gây phá hủy kết cấu BTCT và làm giảm đáng kể tuổi thọ các công trình xây dựng ở vùng biển.

Tình trạng ăn mòn và hư hỏng các công trình BTCT là nghiêm trọng và đã tới mức báo động. Tốc độ ăn mòn làm hư hỏng công trình diễn ra khá nhanh.

Hiện nay bên cạnh một số công trình có tuổi thọ trên 30  40 năm, có nhiều công trình đã bị ăn mòn và hư hỏng nặng chỉ sau 20  25 năm sử dụng, thậm chí nhiều kết cấu bị phá hủy nặng nề chỉ sau 1015 năm sử dụng.

Thiệt hại do ăn mòn gây ra là đáng kể và nghiêm trọng, chi phí cho sửa chữa khắc phục hậu quả ăn mòn có thể chiếm tới 30  70% mức đầu tư xây dựng công trình.

Dự báo trong giai đoạn tới, nhu cầu đầu tư xây mới và sửa chữa công trình ở vùng biển sẽ rất lớn. Vì vậy, cần kịp thời triển khai công tác phổ biến các giải pháp kỹ thuật chống ăn mòn nhằm đảm bảo chất lượng và tuổi thọ lâu dài cho công trình.

3. Các giải pháp chống ăn mòn clorua cho BTCT trong môi trường biển Việt Nam

Trong tiêu chuẩn TCXDVN 327: 2004 “Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép – Yêu cầu bảo vệ chống ăn mòn trong môi trường biển” đã đưa ra các yêu cầu kỹ thuật về: thiết kế, lựa chọn vật liệu, thi công nhằm đảm bảo khả năng chống ăn mòn cho kết cấu bê tông và bê tông cốt thép [6].

3.1. Về yêu cầu thiết kế

Tiêu chuẩn đã đưa ra bảng 1, quy định các yêu cầu tối thiểu về thiết kế áp dụng cho các công trình có tuổi thọ tới 50 năm.

Tiêu chuẩn TCXDVN 327 : 2004 cũng đã khuyến cáo áp dụng các biện pháp bảo vệ hỗ trợ như sau:

– Tăng mác bê tông thêm 10 MPa và độ chống thấm thêm một cấp hoặc tăng chiều dày lớp bê tông (BT) bảo vệ thêm 20 mm;

– Tăng cường bảo vệ mặt ngoài kết cấu bằng một lớp bê tông phun khô có mác bằng bê tông kết cấu dày tối thiểu 15mm;

– Tăng cường thêm lớp sơn chống ăn mòn phủ mặt cốt thép trước khi đổ bê tông;

– Quét sơn chống thấm bề mặt kết cấu, dùng chất ức chế ăn mòn cốt thép hoặc bảo vệ trực tiếp cốt thép bằng phương pháp bảo vệ catốt.

3.2. Về yêu cầu vật liệu

– Xi măng: có thể sử dụng các loại với yêu cầu là C3A trong clinke ≤ 10%.

– Cát: cần khống chế lượng Cl-hòa tan ≤ 0,05% khối lượng cát cho bê tông thường, thử theo TCXDVN 262 : 2001.

– Đá: cần khống chế lượng Cl- hòa tan ≤ 0,01% khối lượng cốt liệu lớn, thử theo TCXDVN 262:2001.

– Nước trộn bê tông: cần khống chế hàm lượng Cl-≤ 500mg/l cho bê tông cốt thép thường.

– Phụ gia: tùy từng trường hợp cụ thể mà chỉ định sử dụng loại phụ gia phù hợp.

3.3. Về yêu cầu thi công

Công tác thi công các kết cấu BTCT trong môi trường biển được thực hiện theo TCVN 4453 : 1995 và các quy phạm chuyên ngành khác. Trong quá trình thi công ngoài các yêu cầu trên cần phải tuân thủ một số yêu cầu kỹ thuật bổ sung được quy định rõ trong TCXDVN 327 : 2004 [6] gồm:

– Bảo quản và lắp dựng cốt thép, lắp dựng ván khuôn;
– Thi công bê tông;
– Khắc phục các khiếm khuyết trong quá trình thi công.

4. Giải pháp sử dụng canxi nitrít (CN) làm phụ gia ức chế ăn mòn cốt thép trong bê tông

Trong số các biện pháp bảo vệ hỗ trợ, việc sử dụng chất ức chế được xem là một biện pháp hiệu quả, dễ áp dụng và phù hợp với điều kiện kỹ thuật và kinh tế của Việt Nam.

Canxinitrít (CN) đã được ứng dụng làm phụ gia ức chế ăn mòn cốt thép phổ biến trên thế giới khoảng 30 năm trở lại đây, nhưng ở Việt Nam gần như CN chưa được ứng dụng cho tới năm 2002, nguyên nhân do chưa nghiên cứu ứng dụng CN một cách đầy đủ trong điều kiện Việt Nam để có cơ sở vững chắc cho việc ứng dụng rộng rãi trong thực tế.

Trong những năm gần đây Viện KHCN Xây dựng tiếp tục đi sâu nghiên cứu vấn đề này và bước đầu cho thấy việc ứng dụng CN làm phụ gia ức chế ăn mòn cốt thép trong bê tông là một giải pháp đem lại hiệu quả cao, dưới đây tổng hợp một số kết quả nghiên cứu và ứng dụng CN trong thực tiễn.

4.1. Xem xét cơ chế ức chế ăn mòn cốt thép của CN

Cơ chế ngăn ngừa ăn mòn cốt thép của CN đã được lý giải khá rõ ràng, theo đó CN bảo vệ ăn mòn theo 4 phương pháp sau [3, 4, 5]:

a. CN oxi hóa sắt (II) oxit kém bền thành sắt (III) oxit theo phản ứng sau:

2Fe2+ + 2NO2–+ 2OH-Fe2O3 + H2O + 2NO


2Fe2+ + 2NO2–+ 2OH-Fe2O3 + H2O + 2NO

b.Ion nitrite sẽ củng cố lớp màng thụ động sắt (III) oxit bằng cách hấp phụ lên bề mặt thép và làm vững chắc thêm lớp màng thụ động này;

c. Ion nitrite còn phủ toàn bộ xung quanh các vị trí bị khuyết tật sắt (II) oxit, làm giảm tối đa khả năng thâm nhập của ion clorua qua lớp màng bảo vệ;

d. Nếu ion Cl tìm được một vị trí khuyết tật trên bề mặt cốt thép, ăn mòn bắt đầu xảy ra.

Khi đó hợp chất clorua sắt (gỉ) sẽ tách khỏi bề mặt thép, các ion sắt (II) mới sẽ tiếp tục bị lộ ra trong môi trường bê tông. Ion NO2–có thể nhanh chóng bao bọc quanh các ion sắt (II) mới bảo vệ chúng khỏi bị sự xâm nhập của ion Cl-

4.2. Kết quả nghiên cứu khả năng ức chế ăn mòn cốt thép của CN trong phòng thí nghiệm

Bên cạnh những vấn đề đã được nghiên cứu khá rõ ràng trước đây như: cơ chế ức chế, ảnh
hưởng của CN đến cấu trúc hồ xi măng [3, 4, 5] các kết quả nghiên cứu đã làm rõ những vấn đề sử dụng CN trong điều kiện thực tế của Việt nam đó là:

– CN về cơ bản không có ảnh hưởng xấu tới tính chất cơ lý của hỗn hợp BT và BT.

– Xác định được CN có tác dụng ức chế hoàn toàn quá trình bị gỉ cốt thép hoặc lùi thời điểm gỉ so với trường hợp không có nó và hàm lượng hiệu quả của CN áp dụng trong bê tông đáp ứng tỷ lệ [Cl-] / [NO2–] ≤ 2,0.

Kết quả này cho phép tính toán được hàm lượng CN cần thiết phải đưa vào từ đầu để phù hợp với tính chất xâm thực của ion Cl-, tuổi thọ thiết kế và lượng NO2– dự kiến bị suy giảm trong quá trình sử dụng.

– Hàm lượng NO2– trong bê tông bị suy giảm theo thời gian. Mức suy giảm này tỷ lệ nghịch với mác bê tông và chiều dày lớp bảo vệ. Lượng NO2– tối thiểu để ức chế ăn mòn, cần tính tăng thêm một lượng để bù vào lượng NO2– sẽ bị rửa trôi theo thời gian.

– Xác định CN có thể ức chế ăn mòn cốt thép ngay tại khe nứt bê tông và với các chiều rộng khe nứt cụ thể, xác định được tỷ số chiều rộng khe nứt/ chiều dày lớp bảo vệ có CN để cốt thép không bị gỉ lớn gấp 1,6 lần tỷ số này trong bê tông không có CN.

– Xác định CN hạn chế khả năng ăn mòn cốt thép ở vị trí tiếp giáp giữa bê tông mới và cũ khi sửa chữa bê tông cốt thép bị ăn mòn.

4.3. Ứng dụng canxi nitrít làm phụ gia ức chế ăn mòn cốt thép trong thực tế

Từ những kết quả nghiên cứu thu được, Viện KHCN Xây dựng đã triển khai ứng dụng tại công trình xây mới cầu tàu 20.000T cảng Nha Trang – Khánh Hòa được 800,8m3 bê tông chống ăn mòn M40 cho kết cấu dầm, bản sàn cầu tầu vùng khí quyển trên mặt nước biển và công trình nâng cấp cảng Cửa Cấm – Hải Phòng 845 m3 bê tông chống ăn mòn M30 cho toàn bộ phần dầm dọc, dầm ngang và bản sàn cầu tàu nằm trong vùng khí quyển trên mặt nước.

Quy trình thi công ứng dụng bê tông chống ăn mòn như sau:

– Kiểm tra vật liệu, chỉ tiêu kỹ thuật về tính công tác và cường độ bê tông chống ăn mòn tối thiểu phải đạt yêu cầu kỹ thuật của bê tông thường theo chỉ định của thiết kế.

– Chế tạo bê tông chống ăn mòn trên dây chuyền sản xuất bê tông thường tại hiện trường có sử dụng CN.

– Thi công bê tông chống ăn mòn: tương tự như kỹ thuật thi công bê tông thường, trong đó chú trọng việc đảm bảo chiều dày và độ đặc chắc của lớp bê tông bảo vệ và xử lý khuyết tật rỗng, rỗ ngay sau thi công xong.

– Lắp đặt đầu đo ăn mòn trong phần bê tông ứng dụng để theo dõi dài ngày hiệu quả chống ăn mòn và bảo vệ công trình: Mỗi cấu kiện lắp 2 đầu đo gắn chặt vào cốt thép chịu lực, tiến hành kiểm tra cường độ bê tông và đo điện thế ăn mòn cốt thép tại thời điểm đầu khi bê tông được 28 ngày tuổi và theo định kỳ 1 – 2 năm /lần, tới 40 – 50 năm.

Kết quả kiểm tra 2 công trình sau 2 năm ứng dụng cho thấy: cường độ bê tông theo TCXDVN 239:2006 phù hợp mác thiết kế.

Điện thế ăn mòn cốt thép dao động từ -50mV đến -150mV, theo tiêu chuẩn TCXDVN 294: 2003, trong phạm vi điện thế trên cốt thép chưa bị ăn mòn. Như vậy bước đầu cho thấy việc ứng dụng CN làm phụ gia ức chế ăn mòn cho bê tông đạt kết quả tốt.

5. Kết luận

– Ăn mòn clorua cốt thép trong kết cấu BTCT là dạng ăn mòn nguy hiểm và phổ biến đối với công trình BTCT vùng biển nước ta;

– Các giải pháp chống ăn mòn cho kết cấu BTCT trong môi trường biển đã bước đầu được cụ thể hóa trong TCXDVN 327:2004;

– Trên cơ sở tổng kết ứng dụng thực tiễn cho thấy sử dụng CN làm phụ gia ức chế ăn mòn cốt thép trong bê tông là một trong số những giải pháp đơn giản, hiệu quả và có tính thực tiễn cao.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. CAO DUY TIẾN, PHẠM VĂN KHOAN, LÊ QUANG HÙNG và CTV. Báo cáo tổng kết dự án KTKT Chống ăn mòn và bảo vệ các công trình bê tông và bê tông cốt thép vùng biển. Viện KHCN Xây dựng, 11/2003.

2. NGUYỄN NAM THẮNG. Nghiên cứu ứng dụng canxi nitrít làm phụ gia ức chế ăn mòn cốt thép cho bê tông cốt thép trong điều kiện Việt Nam. Luận án Tiến sĩ kỹ thuật, Viện KHCN Xây dựng, Hà Nội, 2007.

3. Berke N. S., Pfeifer D., Donal W. and Thomas G. W. Protection Against Chloride – Induced Corrosion. Concrete International, December, pp 45 – 55, 1998.

4. Roberge P. R., Handbook of Corrosion Engineering. McGraw-Hill, pp 1129, 2000.

5. Lin Luo. Influence of Corrosion Inhibitors on Concrete Properties: Microstructure, Transport Properties and Rebar Corrosion. Ghent University, Belgium, pp 234, 2006.

6. TCXDVN 327: 2004 Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép – Yêu cầu bảo vệ chống ăn mòn trong môi trường biển.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Gọi ngay